1. መግቢያና የገዳሙ መገኛ

የዝዋይ ሐመረ ብርሃን ቅዱስ ገብርኤል ገዳምና ሥራ አመራር መንፈሳዊ ኮሌጅ በኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን ውስጥ ታሪካዊና መንፈሳዊ አስተዋጽኦ ያለው ተቋም ነው።

ገዳሙ ከአዲስ አበባ በሞጆ–ሐዋሳ መንገድ በግምት 163 ኪሎ ሜትር ርቀት ላይ፣ በዝዋይ (ባቱ) ከተማ ምሥራቃዊ አቅጣጫ በግምት 3 ኪሎ ሜትር ርቀት ላይ፣ በዝዋይ ሐይቅ ዳርቻ ይገኛል።

ገዳሙ የገዳማውያን ሕይወትን፣ የአብነት ትምህርትን፣ የካህናት ሥልጠናን፣ መንፈሳዊ ከፍተኛ ትምህርትንና የሕጻናት እንክብካቤን በማቀናጀት ለቤተ ክርስቲያንና ለማኅበረሰቡ ለማገልገል የሚሠራ ተቋም ነው።

2. የካህናት ማሠልጠኛው መመሥረት

የገዳሙ የካህናት ማሠልጠኛ በሁለተኛው የኢትዮጵያ ፓትርያርክ ብፁዕ ወቅዱስ አቡነ ቴዎፍሎስ አማካኝነት፣ በዓለም አብያተ ክርስቲያናት ድጋፍ፣ በ1959 ዓ.ም. ተቋቋመ። ዋና ዓላማውም ካህናትን ማሠልጠንና ለቤተ ክርስቲያን አገልግሎት ማዘጋጀት ነበር።

በወቅቱ በቅዱስ ሲኖዶስ የተወከሉት ብፁዕ አቡነ ሉቃስ፣ የአርሲ ሀገረ ስብከት ሊቀ ጳጳስ፣ እና በዓለም አብያተ ክርስቲያናት በኩል የተወከሉት እንግሊዛዊው ቄስ ሮበርት አያድልስ የግንባታውን ሥራ ተከታትለዋል።

ለአንድ ዓመት የፈጀው ግንባታ ተጠናቆ፣ የካቲት 2 ቀን 1960 ዓ.ም. በብፁዕ ወቅዱስ አቡነ ቴዎፍሎስ ተባርኮ ሥራ ጀመረ። በዚያ ሥነ ሥርዓት ላይ ብፁዓን አበው ሊቃነ ጳጳሳት፣ የግሪክና የካቶሊክ ቤተ ክርስቲያናት ተወካዮችና ከፍተኛ የመንግሥት ባለሥልጣናት ተገኝተው ነበር።

3. የመጀመሪያዎቹ የሥልጠና ዓመታት

ከ1960 እስከ 1966 ዓ.ም. ድረስ የካህናት ማሠልጠኛው ከተለያዩ የሀገሪቱ ክፍሎች የተሰበሰቡ ካህናትን በዲፕሎማ ደረጃ አሠልጥኖ ከ150 የሚጠጉ ደቀ መዛሙርትን አስመርቋል።

በወቅቱ ከሰዋሰወ ብርሃን ቅዱስ ጳውሎስ መንፈሳዊ ኮሌጅ የመጡ ደቀ መዛሙርትም በዝዋይ ተምረው እንደተመረቁ የገዳሙ ታሪክ ያወሳል።

4. የመዘጋት ዘመንና የገዳሙ ጥበቃ

በ1966 ዓ.ም. በተከሰተው የፖለቲካ ለውጥ ምክንያት የካህናት ማሠልጠኛው ለስድስት ዓመታት ያህል ተዘጋ። የሚማሩት ካህናት ተበተኑ፤ የካህናቱ ማረፊያዎችም ባዶ ሆነው ቆዩ።

በ1969 ዓ.ም. በጊዜያዊነት የደርግ መንግሥት ሁለት ዙር ሕዝባዊ ሠራዊት ለማሠልጠን የተቋሙን ቦታ ተጠቅሞበታል።

ተቋሙ በተዘጋበት ወቅት ውስጡ የነበሩት ንብረቶች እንዳይጠፉ በታማኝነት የጠበቁት ዘበኞች አቶ ተረፈ፣ አቶ እሸቴ ሙላት፣ አቶ ፀጋዬና አቶ ሞርኬ ዋቅጅራ ናቸው። የገዳሙ ታሪክ የእነዚህን ሰዎች ታማኝነትና ተጋድሎ በክብር ያስታውሳል።

በወቅቱ የሐይቆችና የቡታጅራ እና የከንባታ አካባቢዎች ሊቀ ጳጳስ የነበሩት ብፁዕ አቡነ ሳሙኤል ዘበኞቹን በቅርበት ይከታተሉና ያበረታቱ ነበር። ገዳሙን ለመጉዳት ወይም ለመዝረፍ የሚመጡትንም በጥበብ መመለስ እንዳለባቸው ይመክሯቸው ነበር።

5. የብፁዕ አቡነ ጎርጎርዮስ ካልዕ ሐዋርያዊ አገልግሎት

ከገዳሙ ታሪክ አንጻር ከፍተኛ ቦታ የሚይዘው የብፁዕ አቡነ ጎርጎርዮስ ካልዕ ሐዋርያዊ ተጋድሎ ነው። በ1970 ዓ.ም. ወደ ገዳሙ የተላኩ ወደ 90 የሚጠጉ ባህታውያን የተቋሙን ሥራ እንዲያስቀጥሉ ቢጠበቅም የታሰበው ለውጥ ሊመጣ አልቻለም።

በ1971 ዓ.ም. ብፁዕ አቡነ ጎርጎርዮስ ካልዕ ወደ ዝዋይ በመምጣት የተዘጋውን የካህናት ማሠልጠኛ ለማስከፈት፣ የተቋረጠውን ሥራ ለማስቀጠልና የአቡነ ቴዎፍሎስን የቀድሞ ራዕይ ለማሳካት ራሳቸውን ሰጡ።

ብፁዕነታቸው በ1960 ዓ.ም. አቡነ ቴዎፍሎስ የካህናት ማሠልጠኛውን ሲጎበኙ የተቋሙን ራዕይ ለማወቅ ዕድል እንዳገኙ ታሪኩ ይገልጻል። ይህ ልምድ በኋላ የተቋሙን ሥራ ለማስቀጠል ያላቸውን ቁርጠኝነት አጠናክሮታል።

«ባሕር ማዶ በትምህርት ቤት እያለሁ ወደ ሀገሬ ስመለስ እንደ መተከል ባለ በረሃ የሀገሬን ልጆች ሰብስቤ የቤተ ክርስቲያንን ትምህርት፣ ባህልና ሥርዓት እያስተማርኩኝ በኖርኩኝ እል ነበር፤ ታዲያ የእግዚአብሔር ፈቃድ ሆነና ወደ ዝዋይ መጣሁ።»

በጥር 13 ቀን 1971 ዓ.ም. ማዕረገ ጵጵስና ከተቀበሉ በኋላ ብፁዕነታቸው ገዳሙን እንደገና የወንጌል ብርሃን የሚበራበት፣ መንፈሳዊ እውቀት የሚማርበትና የቤተ ክርስቲያን አገልጋዮች የሚዘጋጁበት ማዕከል ለማድረግ በትጋት ሠሩ።

መጻሕፍትን ጻፉ፣ ብዙ ሕጻናትን ሰበሰቡ፣ መንፈሳዊ ትምህርትን አጠናከሩ። የገጠማቸው ተግዳሮት ሳያቆማቸው በ«ዝም ብለህ ሥራህን ሥራ» መርህ እየተመሩ ብዙ ሊቃነ ጳጳሳትን፣ መነኮሳትንና የወንጌል መምህራንን አፍርተዋል።

በሐምሌ 22 ቀን 1982 ዓ.ም. በድንገት ዐረፉ። ከእረፍታቸው በኋላ ብፁዕ አቡነ ቀውስጦስ፣ ብፁዕ አቡነ ገብርኤልና ብፁዕ አቡነ ቄርሎስ ከ1982 እስከ 1987 ዓ.ም. ገዳሙን መርተዋል።

6. የብፁዕ አቡነ ጎርጎርዮስ ቀጣይ አገልግሎትና የገዳሙ መልሶ መጎልበት

ከ1973 ዓ.ም. ጀምሮ አባ ተጠምቀ በቄሰ ገበዝነት፣ በመጋቢነትና በአበምኔትነት በገዳሙ አገልግለዋል። በሕዳር 4 ቀን 1987 ዓ.ም. በብፁዕ ወቅዱስ አቡነ ጳውሎስ አንብሮተ ዕድ ብፁዕ አቡነ ጎርጎርዮስ ተብለው የገዳሙ የበላይ ጠባቂ ሆኑ።

በመሪነታቸው ገዳሙ መንፈሳዊና ልማታዊ ሥራዎቹን እንዲያስፋፋ ተደርጓል። የገዳሙ አሁናዊ አገልግሎት የገዳማውያን ሕይወትን፣ የካህናት ሥልጠናን፣ የአብነት ትምህርትን፣ መንፈሳዊ ኮሌጅንና የሕጻናት ማሳደጊያ ሥራን ያካትታል።

ብፁዕ አቡነ ጎርጎርዮስ የምሥራቅ ሸዋ ሀገረ ስብከት ሊቀ ጳጳስ ሲሆኑ፣ ገዳሙን በትጋት በመጠበቅና ለልማቱ በመሥራት የታወቁ አባት ናቸው።

7. የገዳሙ መንፈሳዊና ትምህርታዊ አስተዋጽኦ

ገዳሙ ከ16 በላይ ሊቃነ ጳጳሳት የወጡበት ታሪካዊ ተቋም መሆኑ ይገለጻል። በተጨማሪም በርካታ መምህራንን፣ መነኮሳትን፣ ሰባክያነ ወንጌልን፣ ካህናትንና ዲያቆናትን በማፍራት ለቤተ ክርስቲያን አገልግሎት አበርክቷል።

የገዳሙ ትልቁ ሚና በትምህርትና በመንፈሳዊ ሥልጠና ብቻ አይወሰንም። የቤተ ክርስቲያንን ባህል፣ ሥርዓት፣ የአብነት ትምህርትና የገዳማውያንን ሕይወት ለቀጣዩ ትውልድ ማስተላለፍም የተቋሙ አስፈላጊ ተልዕኮ ነው።

8. ገዳሙ ያቀፋቸው አምስት ዋና ዋና አገልግሎቶች

9. የገዳሙ የወደፊት ዕቅዶች

በእግዚአብሔር ፈቃድ ገዳሙ የመንፈሳዊ ትምህርት፣ የባህላዊ ቅርስ ጥበቃና የራስ አገዝ ልማት ሥራዎቹን ወደ ተሻለ ደረጃ ለማሳደግ የሚከተሉትን ዕቅዶች ይዟል።

10. የልማት ዕቅድና የG+3 ሕንፃ ግንባታ

ገዳሙን ከተረጅነት ለማውጣትና ለአካባቢው ማኅበረሰብ የሚጠቅም ዘላቂ ልማት ለማስፋፋት የራስ አገዝ ሥራዎችን ማቋቋም ከቀዳሚ ዕቅዶቹ አንዱ ነው።

ከዚህ ዓላማ ጋር በተያያዘ ለገዳሙ የገቢ ምንጭ እንዲሆንና ለአካባቢው ማኅበረሰብም ጠቃሚ አገልግሎት እንዲሰጥ የታሰበ G+3 ባለሁለት ክንፍ ሕንፃ ግንባታ ተጀምሯል። የመሠረት ድንጋዩም በብፁዕ አቡነ ጎርጎርዮስ ተቀምጧል።

ይህ የልማት ዕቅድ የገዳሙን የገንዘብ አቅም ለማጠናከር፣ የትምህርት አገልግሎቶቹን ለማስፋፋትና ለማኅበረሰቡ የሚጠቅሙ ሥራዎችን ለማበረታታት የታለመ ነው።

11. መደምደሚያ

የዝዋይ ሐመረ ብርሃን ቅዱስ ገብርኤል ገዳም የታሪክ፣ የጸሎት፣ የትምህርትና የአገልግሎት ማዕከል ነው። ከመመሥረቱ ጀምሮ በተጋድሎ፣ በትምህርትና በመንፈሳዊ አመራር ለቤተ ክርስቲያን አገልግሏል።

በቀደሙት አባቶች ተጋድሎና በተቋሙ ታማኝ አገልጋዮች ጥረት የተጠበቀው ይህ ቅርስ በቀጣይ ትውልድ ዘንድ እንዲጠናከር፣ የቤተ ክርስቲያን ትምህርትን እንዲያስቀጥልና ለማኅበረሰቡ የሚጠቅም ልማት እንዲያበረክት የገዳሙ ተልዕኮ ይቀጥላል።